İktidarı
elinde bulunduran Cumhuriyet Halk Fırkası'na karşı bir muhalefet
havası esmeye başlamış, çeşitli yönleriyle şikayetler muhalifler
tarafından ortaya çıkarılmıştı. Parti'nin Meclis üzerinde
baskı yaptığı iddia ediliyor, bunun kaldırılması isteniyordu.
Cumhuriyet Halk Fırkası'ndaki ayrılıklar, 17 Kasım 1924'te
Ankara'da Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın yani yeni
bir partinin doğmasına sebep oldu.
Yeni parti, Meclisin ikinci döneminde Cumhuriyet Halk Fırkası'ndan
ayrılan milletvekillerinin katılması ile Meclis içinde kuruldu.
Fırka'nın başkanı General Kazım Karabekir, İkinci Başkanı
H.Rauf Orbay (eski başbakan) ve genel sekreteri de Ali Fuat
Cebesoy'du.
Terakkiperver Cumhuriyet
Fırkası'nın programı şu esaslara dayanıyordu: Partinin sistemi
liberalizm ve halkın hakimiyetidir. Genel olarak hürriyetlere
taraftardır, dinsel düşünce ve inançlara saygılıdır. İdari
yönden, yerinden yönetimin gerçekleşmesine çalışacaktır.
Cumhurbaşkanının, seçiminden sonra milletvekilliği ile ilgisi
kesilecektir. Mustafa Kemal Paşa, demokratik düzenin kurulmasını,
istediğinden, yeni Partinin kuruluşundan memnun olmuştur.
Yeni parti için; "Bırakınız, karşımıza çıksınlar, memleket
işlerini münakaşa edelim ve bizim Meclisimizde de iki parti
olmalı, hükümeti denetleme sistemi kurulmalı ve medeni ülkelerin
parlamentolarına benzemeliyiz" diyordu. Fırka, Mecliste
hayli asabi bir hava içinde doğmuş, müzakerelere katılmış,
hükümetten çeşitli sorunlar hakkında bilgi istemiştir. Bu
sert çekişmeler, özellikle bütçe görüşmeleri sırasında doruğa
çıkmıştır. Doğu Anadolu'da patlak veren Şeyh Sait İsyanı,
İstiklal Mahkemeleri'nin geniş yetkilerle kurulmasına, Takrir-i
Sükun Kanununun çıkmasına sebep olmuştur. İstiklal Mahkemeleri,
Terakkiperver Fırka mensuplarının irticai faaliyetleri hakkında
hükümeti ikaz etmişler, önce Diyarbakır İstiklal Mahkemesi
kendi yetki alanında bulunan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
şubelerinin kapatılmasına karar vermiştir. Hükümet ise,
Takrir-i Sükun Kanunu'na dayanarak, 3 Haziran 1925 tarihinde
bütün memlekette irticayı tahrik etmesi nedeniyle Terakkiperver
Cumhuriyet Fırkası'nın kapatılmasını kararlaştırmıştır.
